Brytyjski funt szterling – historia, ciekawostki, kurs waluty

Funt szterling to najstarsza waluta w Europie, która pozostaje w ciągłym obiegu od czasu reformy Henryka II w 1158 roku. Jej aktualny kurs na dzień 27 lipca 2026 roku ukształtował się na poziomie 5,0533 PLN za jedno GBP. W tym artykule znajdziesz najważniejsze informacje o historii, ciekawostkach i czynnikach wpływających na wartość brytyjskiego pieniądza.

Początki najstarszej waluty Europy

Wprowadzenie funta szterlinga do obiegu datuje się na rok 1158, gdy władzę w Anglii sprawował król Henryk II. Od tego momentu, mimo licznych reform systemu monetarnego, ciągłość historyczna tej jednostki nigdy nie została przerwana. Już w VIII wieku anglosaski król Offa ustanowił srebrnego pensa o masie 1/240 funta głównym środkiem płatniczym, co przygotowało grunt pod późniejszy system.

Kluczowym aspektem funkcjonowania waluty była jej wielowiekowa wymienialność na srebro. Stan ten utrzymał się aż do roku 1816, kiedy to kruszec srebrny zastąpiono złotem. System waluty sztabowo-złotej, w którym banknoty wymieniano na sztaby kruszcu, został ostatecznie porzucony 21 września 1931 roku w trakcie trwania wielkiego kryzysu gospodarczego.

Przez ponad siedem i pół wieku funt opierał swoją wartość na metalach szlachetnych – najpierw srebrze, a potem złocie – co czyni go wyjątkowym świadkiem historii światowej ekonomii.

Skąd wzięła się nazwa „szterling”?

Określenie to dodano dla odróżnienia jednostki pieniężnej od jednostki masy, która również nosi miano funta. Nazwa ta, według rozpowszechnionej teorii, wywodzi się od niemieckich i holenderskich kupców nazywanych w Anglii „Easterlingami” lub „Osterlingami”. Ich srebrne monety uchodziły za szczególnie czyste i niezawodne. Pierwotnie słowem „szterling” nazywano srebrną monetę jednopensową o wadze 1,555 grama, co stanowiło 1/240 funta trojańskiego. Z czasem, gdy siła nabywcza pensa malała, a w powszechnym rozliczeniu dominował funt, szlachetne miano przeszło na całą walutę.

System monetarny przed i po reformie z 1971 roku

Przez stulecia funt opierał się na trójstopniowym podziale, który z dzisiejszej perspektywy wydaje się wyjątkowo skomplikowany. Jeden funt wart był 20 szylingów, a każdy szyling dzielił się na 12 pensów – dawało to łącznie 240 pensów. Taki stan rzeczy powodował poważne trudności w rozliczeniach międzynarodowych i był niepraktyczny w codziennym użytkowaniu.

Przełom nastąpił 15 lutego 1971 roku, gdy Wielka Brytania przeszła na dziesiętny system monetarny. Od tego dnia funt szterling dzieli się na 100 pensów, a nowy pens był początkowo nazywany „nowym pensem” dla odróżnienia od swojego poprzednika o innej wartości. Reforma ta ujednoliciła brytyjską walutę z systemami stosowanymi w większości państw świata i znacząco uprościła handel.

Nominały monet i banknotów

We współczesnym obiegu w Anglii i Walii funkcjonują monety o nominałach: 1, 2, 5, 10, 20 i 50 pensów oraz 1 i 2 funty. Na awersie każdej z nich widnieje wizerunek monarchy – przez dekady była to królowa Elżbieta II, której podobizna podlegała aktualizacji wraz ze zmianami wyglądu monarchini. Od 2024 roku do obiegu trafiają natomiast banknoty z wizerunkiem króla Karola III.

W zakresie banknotów standardem są nominały 5, 10, 20 oraz 50 funtów. Dodatkowo na terenie Szkocji i Irlandii Północnej w użyciu pozostaje banknot o wartości 100 funtów. Emisją banknotów na terenie Anglii i Walii zajmuje się wyłącznie Bank Anglii, podczas gdy szkockie i północnoirlandzkie banki zachowały prawo do emisji własnych wzorów.

Brytyjska Mennica Królewska to najstarsza tego typu instytucja w Europie – do dziś specjalne grono ekspertów ocenia jakość wybijanych monet podczas rytuału sięgającego XII wieku.

Burzliwe momenty w historii funta

W czasach świetności imperium brytyjskiego waluta ta uchodziła za najważniejszą na świecie. Jednak XX wiek przyniósł serię kryzysów, które stopniowo nadwyrężały globalną pozycję funta i umacniały dominację amerykańskiego dolara. W 1946 roku, by uzyskać od Stanów Zjednoczonych pożyczkę w wysokości 3,75 miliarda dolarów, Wielka Brytania musiała ogłosić pełną wymienialność swojej waluty.

W 1966 roku, w obliczu gwałtownego spadku wartości, rząd brytyjski wprowadził restrykcyjne ograniczenia dewizowe, zakazując turystom wywozu z kraju kwot przekraczających 50 funtów. Rok później, w listopadzie 1967, funt został zdewaluowany o 14,3 procent do poziomu 2,41 dolara. W lutym 1985 roku osiągnął z kolei swoje historyczne minimum, kiedy to za jednego funta szterlinga można było otrzymać zaledwie 1,05 dolara amerykańskiego.

„Czarna Środa” i jej następstwa

Do najbardziej spektakularnych wydarzeń doszło 16 września 1992 roku w dniu nazwanym „Czarną Środą”. Brytyjski rząd związał funta z niemiecką marką i wprowadził go do europejskiego systemu ERM, utrzymując sztywny kurs na poziomie około 2,90 marki za funta. Jednak nieracjonalne podnoszenie stóp procentowych przez brytyjskiego Kanclerza Skarbu oraz napięcia rynkowe stworzyły warunki do ataku spekulantów.

Na czele grupy inwestorów stanął George Soros, który przeprowadził skoncentrowaną krótką sprzedaż waluty. W wyniku tych działań Bank Anglii nie zdołał utrzymać kursu i został zmuszony do opuszczenia systemu ERM, a wartość funta spadła o 25 procent w ciągu kilku dni. Kryzys ten wywarł trwały wpływ na brytyjską politykę gospodarczą i ostatecznie przyczynił się do podjęcia decyzji o pozostaniu poza strefą euro, na podstawie wynegocjowanej wcześniej klauzuli opt-out wobec traktatu z Maastricht.

Kurs funta brytyjskiego w 2026 roku

Obecnie funt szterling zajmuje miejsce w ścisłej czołówce najważniejszych walut świata obok dolara amerykańskiego, euro i jena japońskiego. W globalnych rezerwach walutowych jego udział oscyluje wokół 5 procent. Notowania z dnia 27 lipca 2026 roku o godzinie 06:03 wskazują, że 1 GBP jest wart dokładnie 5,0533 złotego, a jego cena wobec dolara wynosi 1,3353 USD. W relacji do europejskiej waluty kurs ukształtował się na poziomie 1,1702 euro.

Dla polskiej gospodarki i obywateli kurs GBP/PLN posiada znaczenie fundamentalne. Wzrost wartości funta bezpośrednio przekłada się na wyższą siłę nabywczą ponad miliona Polaków pracujących na Wyspach oraz wpływa na opłacalność transferów pieniężnych wysyłanych do rodzin w kraju. Jednocześnie wyższe notowania brytyjskiej waluty oznaczają zwiększone koszty importu towarów z Wielkiej Brytanii.

Kształtowaniem kursu waluty zarządza przede wszystkim Bank Anglii – instytucja założona w 1694 roku – która odpowiada za stabilność finansową państwa. To właśnie jej decyzje o stopach procentowych i nadzorze nad systemem finansowym oddziałują na atrakcyjność funta w oczach inwestorów międzynarodowych. W ostatnich latach do kluczowych czynników wpływających na wahania kursu doszły również następstwa polityczne i rynkowe związane z Brexitem.

Potoczne określenia i symbolika

W codziennym języku Brytyjczyków funt występuje najczęściej pod nazwą „quid”. Wyrażenie to funkcjonuje w mowie potocznej już od końca XVII wieku, choć jego dokładne pochodzenie nie zostało ostatecznie wyjaśnione. Sama waluta w standardzie ISO 4217 oznaczona jest kodem GBP, choć niekiedy można spotkać również skrót UKP pochodzący od wyrażenia United Kingdom Pound.

Na terytoriach zależnych stosuje się własne oznaczenia: GGP dla Guernsey, JEP dla Jersey oraz IMP dla Wyspy Man. Wszystkie te lokalne odmiany pozostają sztywno powiązane z funtem szterlingiem kursem 1:1 i stanowią oficjalny środek płatniczy między innymi na Gibraltarze, Falklandach, Wyspie Świętej Heleny, Wyspie Wniebowstąpienia czy Georgii Południowej i Sandwichu Południowym.