Młodzieżowe słowo roku – czym jest i jak powstaje?

Młodzieżowe Słowo Roku to zwycięskie wyrażenie wyłaniane w corocznym plebiscycie organizowanym przez Wydawnictwo Naukowe PWN, mające na celu uchwycenie najbardziej charakterystycznych elementów slangu nastolatków. W 2025 roku, w jubileuszowej dziesiątej edycji, główna nagroda przypadła słowu „szponcić”, które pokonało pozostałych czternastu finalistów. Warto przyjrzeć się, jak przebiega cały proces wyboru i co wpływa na ewolucję tego niezwykle dynamicznego zjawiska językowego.

Czym jest plebiscyt Młodzieżowe Słowo Roku?

Plebiscyt ten stanowi projekt badawczo-popularyzatorski, którego głównym miernikiem jest autentyczna komunikacja młodych ludzi. Odbywa się nieprzerwanie od 2016 roku, a jego organizatorem jest Wydawnictwo Naukowe PWN. Najważniejszym założeniem jest wyłonienie słowa, które w danym okresie zyskało szczególną popularność, choć wbrew obiegowej opinii, nie musi być ono zupełnie nowe, slangowe ani najczęściej używane w statystykach. Istotą jest oddanie ducha czasu i językowych preferencji dorastającego pokolenia.

Nad merytorycznym przebiegiem całego procesu czuwa jury złożone z uznanych językoznawców. W jego skład wchodzą między innymi prof. Anna Wileczek (pełniąca funkcję przewodniczącej), prof. Marek Łaziński, prof. Ewa Kołodziejek oraz Bartek Chaciński, zastępca redaktora naczelnego „Polityki”. Wspiera ich także doradczy zespół młodzieżowy z Obserwatorium Języka i Kultury Młodzieży, co pomaga w trafnej interpretacji nadsyłanych zgłoszeń.

Jak wygląda proces zgłaszania i selekcji finałowej piętnastki?

Mechanizm wyboru jest dwuetapowy i opiera się na aktywności internautów. Najpierw każdy może zgłosić swoją propozycję za pośrednictwem formularza udostępnionego przez organizatora. To właśnie na tym wstępnym etapie kształtuje się długa lista potencjalnych kandydatów, odzwierciedlająca aktualne trendy w mowie nastolatków.

W dalszej kolejności do akcji wkracza wspomniane jury, które szczegółowo analizuje wszystkie nadesłane słowa i wyrażenia. Specjaliści sprawdzają ich zgodność z regulaminem, częstotliwość zgłoszeń oraz potencjał językowy. Efektem tych prac jest wyłonienie finałowej piętnastki – zbioru określeń, które w danym roku najmocniej rezonują w młodzieżowej komunikacji i trafiają pod głosowanie.

Jak popkultura i media społecznościowe kształtują slang?

Współczesny slang młodzieżowy czerpie inspiracje przede wszystkim z dwóch potężnych i przenikających się źródeł. Pierwszym z nich jest szeroko pojęta popkultura, która dostarcza nastolatkom gotowych fraz i kontekstów. Nowe słowa rodzą się podczas premier muzycznych, ważnych wydarzeń ze świata rozrywki, a nawet na podstawie niepozornych wypowiedzi celebrytów w wywiadach. Przykładem z 2024 roku było słowo „brat”, które zmieniło swoje znaczenie pod wpływem albumu artystki Charli XCX, a w 2025 roku idiom liczbowy „6 7” trafił do finału za sprawą utworu rapera Skrilla.

Drugim, nie mniej istotnym motorem zmian, jest wszechobecność mediów społecznościowych. Pokolenie Alfa, które od najmłodszych lat funkcjonuje z telefonem w ręku, ma natychmiastowy dostęp do globalnych trendów. Platformy takie jak TikTok działają jak lingwistyczny akcelerator, umożliwiając viralowym hitom rozprzestrzenienie się w rekordowym tempie do gigantycznej grupy odbiorców. Nowy zwrot, podchwycony przez jednego influencera, w ciągu kilku godzin może stać się rozpoznawalny wśród milionów użytkowników na całym świecie, naturalnie przenikając do codziennego słownika.

Co wyróżniało zwycięzcę i finalistów jubileuszowej edycji?

Ogłoszenie wyników dziesiątej odsłony plebiscytu miało miejsce 8 grudnia 2025 roku na gali w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. W głosowaniu internetowym najwięcej sympatii zdobyło słowo „szponcić” wraz z jego rzeczownikową formą „szpont”. Jury doceniło je za wyjątkową żywiołowość, humor i twórcze przekształcenie dawnych form językowych. W dzisiejszym slangu wyrazy te opisują spontaniczne, energiczne działanie – często improwizowane i balansujące na granicy zasad – a także jego efekt w postaci zamieszania lub zaskakującego triku.

Wyrazy te, obecne niegdyś w gwarach miejskich i żargonie przestępczym, zyskały nowe życie i semantyczną świeżość, stając się przykładem kreatywnego wykorzystania zasobów polszczyzny.

Drugie miejsce w internetowym głosowaniu zajął idiom „6 7”, który jest przykładem wewnętrznego kodu grupowego, zrozumiałego głównie dla wtajemniczonych. Jego nieustalone znaczenie kontekstowe może wyrażać radość, ekscytację lub służyć jedynie podtrzymaniu kontaktu. Jury wyróżniło natomiast słowo „OKPA”, które stanowi ekspresywną etykietę językową, sygnalizującą koniec rozmowy – bardzo często tej, która nie przebiega po myśli nadawcy. To połączenie aprobaty „OK” i pożegnania „pa” nadaje interakcji dystansu i lekkiego lekceważenia.

Pozostałe słowa, które walczyły o tytuł

Finałowa piętnastka pokazała ogromną różnorodność wpływów, od internacjonalizmów po neosemantyzmy. Na liście znalazły się między innymi zapożyczenia takie jak „brainrot” – określające stan umysłu po długim pochłanianiu bezwartościowych treści rozrywkowych – czy „lowkey”, pozwalające wyrazić coś subtelnie, dyskretnie. Nie zabrakło również słów do wyrażania uznania i pozytywnej oceny:

• „goat” – akronim od angielskiego „Greatest of All Time”, oznaczający mistrza w swojej dziedzinie,
• „slay” – wyraz podziwu dla czyjegoś wyglądu lub spektakularnego wykonania czegoś,
• „tuff” – określenie czegoś atrakcyjnego i imponującego, szczególnie w kontekstach modowych na TikToku,
• „klasa” – wyraz aprobaty, spopularyzowany przez viralowe porównania w formacie „klasa czy obciach”.

W gronie finalistów znalazły się także słowa budujące relacje, jak „twin” oznaczający bliźniaczą duszę czy „bro” – skrót od brata, wskazujący na zażyłość. Nie zabrakło również wyrazistego „freaky”, które opisuje coś dziwacznego i ekscentrycznego, przekraczającego normy estetyczne. Całości dopełniały proste, ekspresywne komunikaty, takie jak „szacun” czy pozbawione stałego znaczenia, ale pełne emocji „skibidi”.

Dlaczego obserwowanie slangu ma znaczenie dla dorosłych?

Inicjatywa taka jak Młodzieżowe Słowo Roku to znacznie więcej niż tylko zabawa czy ranking nowinek językowych. Dla starszych pokoleń jest to jedno z niewielu okien, przez które mogą podejrzeć, jak nastolatkowie konstruują swoją odrębność kulturową. Tworzenie własnego, często hermetycznego języka wynika z naturalnej potrzeby odróżnienia się od rodziców i dziadków. To akt budowania tożsamości grupowej, w którym kreatywność i energia są wartościami stałymi, mimo że same słowa potrafią bardzo szybko się zmieniać.

Mimo że slang młodzieżowy potrafi zmieniać się w zawrotnym tempie, jego niezmiennymi fundamentami pozostają kreatywność, poczucie humoru i niepohamowana energia.

Ponadto, śledzenie ewolucji slangu to fascynująca lekcja językoznawstwa w praktyce. Słowa, które początkowo rażą i są niezrozumiałe, z czasem mogą na stałe zadomowić się w nieformalnej polszczyźnie, a nawet trafić do oficjalnych słowników. Zrozumienie mechanizmów powstawania neosemantyzmów, zapożyczeń czy kodów liczbowych – jak zwycięskie „szponcić” czy intrygujące „6 7” – pozwala lepiej pojąć, skąd biorą się obecne wpływy na język polski i w jakim kierunku on zmierza.

Rola specjalistów w rozszyfrowywaniu młodzieżowych kodów

Zadanie jury w tym plebiscycie jest o wiele bardziej skomplikowane, niż mogłoby się wydawać. Językoznawcy muszą nie tylko wychwycić najpopularniejsze zgłoszenia, ale przede wszystkim oddać ich złożoną pragmatykę. Jak podkreśla prof. Anna Wileczek, w przypadku „szponcenia” to właśnie pragmatyka rządzi – znaczenie słowa jest nierozerwalnie związane z kontekstem i intencją nadawcy. Specjaliści z Obserwatorium Języka i Kultury Młodzieży pomagają rozstrzygać wątpliwości semantyczne, dbając, by definicje tworzone na potrzeby plebiscytu wiernie odzwierciedlały młodzieżową rzeczywistość. Dzięki temu wyniki stają się wartościowym dokumentem socjolingwistycznym, opisującym nie tylko język, ale i postawy całego pokolenia.