Rel – co to znaczy? Wyjaśniamy popularny zwrot

Rel to skrót od angielskiego słowa „relatable” i oznacza tyle co „mam tak samo”, „czuję to samo” albo po prostu „zgadzam się z tobą”. Wyrażenie to zdobyło ogromną popularność w sieci, a w 2023 roku zostało Młodzieżowym Słowem Roku. W dalszej części artykułu znajdziesz szczegółowe wyjaśnienie pochodzenia, użycia i kontekstów, w jakich najczęściej pojawia się ten zwrot.

Czym jest „rel” i co oznacza w slangu młodzieżowym?

W najprostszym ujęciu słowo rel wyraża zgodę i utożsamienie się z wypowiedzią innej osoby. Używa się go, gdy czyjaś historia, emocja lub problem są dobrze znane z własnego doświadczenia – nie trzeba wtedy pisać długich wyjaśnień, wystarczy jedno krótkie `rel`.

Znaczenie tego określenia nie ogranicza się przy tym wyłącznie do suchego potwierdzenia faktów. Dużo ważniejszy jest tu wspólny mianownik przeżyć – szkolna rzeczywistość, internetowe napięcia, codzienne zmęczenie. Właśnie dlatego „rel” tak łatwo zastąpiło zwroty w rodzaju „też tak mam” czy „dokładnie”.

W internetowych dyskusjach pod memem czy filmikiem szybkie „rel” pokazuje autorowi, że dokładnie uchwycił daną sytuację. Z czasem zresztą liczba takich reakcji zaczęła być nieformalnym wskaźnikiem tego, jak bardzo coś jest „życiowe” – im więcej wpisów z rel, tym silniejsze poczucie wspólnoty wśród odbiorców.

Rel tworzy atmosferę pozytywności przez oddawanie takich znaczeń jak: „zgadzam się z tobą”, „czuję tak samo”, „potwierdzam”, „racja” – wyjaśniała prof. Anna Wileczek, przewodnicząca jury plebiscytu Młodzieżowe Słowo Roku.

Skąd pochodzi „rel”? Etymologia wyrażenia

Za najczęstszą etymologię uznaje się skrócenie angielskiego przymiotnika relatable, który dosłownie znaczy „możliwy do powiązania z czymś” lub „dający się z czymś utożsamić”. Młodsze pokolenie po prostu odcięło końcówkę i zostawiło początek – i to właśnie on zrobił błyskawiczną karierę w polskiej sieci.

W niektórych komentarzach można natknąć się także na próby wyprowadzania tego słowa od real, czyli „prawdziwy”. Trop ten bywa wzmacniany przez pokrewne slangowe wyrażenie FR/for real, jednak zdaniem większości językoznawców polski „rel” zdecydowanie bardziej przylega do koncepcji „utożsamiania się” niż do samej prawdziwości. Z tego powodu w oficjalnych opracowaniach podaje się przede wszystkim źródłosłów relatable.

Niektóre źródła wspominają jeszcze o skojarzeniu z Instagramowym reelem, ale to kontekst zdecydowanie niszowy. W codziennym slangu dominuje jedno znaczenie: „mam tak samo”, które z internetowych czatów przeniknęło już do rozmów na żywo.

Rel, relatable czy real?

Zestawienie tych trzech słów pokazuje, jak bardzo istotny jest kontekst. Relatable opisuje coś, co można odnieść do własnych doświadczeń, real oznacza po prostu autentyczność, natomiast rel – jako samodzielny skrót – łączy obie te idee, kładąc jednak większy nacisk na wspólnotę odczuć. Potwierdzają to również badania opublikowane w raporcie nadwyraz.com, według których wyrażenie to pojawiało się w ponad 10% analizowanych wpisów młodzieżowych.

Jak używać słowa „rel” w internecie i na żywo?

Z racji swojej zwięzłości „rel” znakomicie sprawdza się wszędzie tam, gdzie liczy się szybkość reakcji. Krótka odpowiedź pod memem, dopisek pod relacją na Instagramie czy pojedyncze słowo rzucone na czacie grupowym – w każdym z tych miejsc działa podobnie: buduje nić porozumienia bez konieczności rozwijania wypowiedzi.

Użycie tego zwrotu nie ogranicza się przy tym do sytuacji humorystycznych. Równie często pada ono przy wpisach o stresie, szkole czy domowych obowiązkach. Wspólny mianownik jest tu ważniejszy od dowcipu – pokazujesz rozmówcy, że przechodziłeś przez to samo i dokładnie rozumiesz jego emocje.

W komentarzach i pod memami

Pod publikowanymi w sieci obrazkami czy krótkimi filmikami „rel” stało się niemal obowiązkową reakcją na treści uniwersalne. Gdy ktoś wrzuca screeny z dramatycznych rozmów na Messengerze albo pokazuje typową sprzeczkę rodzinną, lawina odpowiedzi z jednym słowem jest dla twórcy sygnałem, że jego historia jest bliska wielu osobom.

Co ciekawe, użytkownicy zaczęli tworzyć różne warianty intensywności zgody. Pojedyncze rel wyraża standardowe utożsamienie, mega rel podkreśla wyjątkowo trafne odzwierciedlenie rzeczywistości, a zaś hard rel lub rel x100 sygnalizują, że sytuacja dosłownie boli swoją prawdziwością. Taka gradacja jest szczególnie widoczna pod postami dotyczącymi życia studenckiego i pierwszych doświadczeń zawodowych.

W mowie na żywo

Choć wydawać by się mogło, że takie skróty zostają wyłącznie w internecie, „rel” na dobre zagościło też w codziennych rozmowach. Na szkolnych korytarzach, podczas przerw na uczelni czy w luźnych pogawędkach po pracy można usłyszeć dialogi w rodzaju:

• – Nie mam już siły do tej matmy. – Rel, też leżę.
• – Jak wracam po 17, to już nic mi się nie chce. – Rel, dzień mi się kończy.
• – Ten serial za bardzo wchodzi na emocje. – Rel, też płakałam.
• – Imprezy w tygodniu mnie niszczą. – Rel, potem cały tydzień nieżywy.

Użycie tego słowa w bezpośredniej konwersacji brzmi naturalnie, jeśli obie strony są osadzone w kulturze internetowej. Dla osób spoza tego kręgu konieczne bywa podanie krótkiego wyjaśnienia – dokładnie takiego, jak opisane w tym artykule.

„Rel” jako Młodzieżowe Słowo Roku 2023 – dlaczego wygrało?

W plebiscycie organizowanym przez Wydawnictwo Naukowe PWN słowo rel zdobyło około 19 tysięcy głosów, co dało mu pierwsze miejsce i tytuł Młodzieżowego Słowa Roku 2023. Jury, w skład którego weszli m.in. prof. Anna Wileczek i prof. Marek Łaziński, podkreślało, że jest to wyraz zgody zarówno w sensie dosłownym, jak i metaforycznym – obrazuje zgodną współpracę uczestników dialogu.

Eksperci zwracali uwagę na kilka cech decydujących o sukcesie tego wyrażenia. Przede wszystkim jest ono krótkie i wygodne w szybkiej komunikacji – łatwo wpisać je na telefonie podczas scrollowania. Posiada też wyraźny ładunek pozytywności: nie obraża, nie wyśmiewa, a zamiast tego buduje atmosferę porozumienia. Międzynarodowy rodowód słowa sprawia z kolei, że jest ono „światowe” i rozpoznawalne w wielu językach, co dla młodzieży jest dodatkową zaletą.

Słowo ma wszystkie cechy językowego hitu – jest światowe, pochodzi od angielskiego „relatable”, jest krótkie i działa jako samodzielny skrót umożliwiający szybką, puentującą reakcję komunikacyjną – podkreślała przewodnicząca jury.

Wyniki plebiscytu pokazują również skalę zjawiska: w samym raporcie nadwyraz.com forma ta znalazła się w ścisłej czołówce najczęściej używanych wyrażeń. Co więcej, rel zdążyło już wyjść poza sferę wirtualną i zaczyna być stosowane przez twórców w mediach społecznościowych, dziennikarzy, a nawet polityków próbujących mówić językiem młodego pokolenia.

Jak „rel” wypada na tle innych popularnych słów młodzieżowych?

Młodzieżowe słowa rzadko funkcjonują w próżni – najczęściej tworzą całą sieć powiązanych ze sobą znaczeń, które razem opisują otaczającą rzeczywistość. W tej samej edycji plebiscytu, oprócz rel, dużą popularnością cieszyły się m.in. sigma, oporowo, bambik, delulu czy slay. Każde z nich pełni nieco inną funkcję, a dowodem na to jest poniższe zestawienie.

Na tle tych określeń rel wyróżnia się tym, że nie wartościuje drugiego człowieka ani nie szacuje intensywności zjawiska. Nie mówi, czy ktoś jest „bambikiem”, „sigmą” albo czy dana sytuacja jest „oporowa”. Zamiast tego daje komunikat wprost o więzi: „też tak mam, jesteśmy w tej samej łódce”.

Językowe metamorfozy – od „relować” do „megarel”

Język młodzieży błyskawicznie tworzy derywaty – i tak właśnie stało się z omawianym słowem. W wypowiedziach internautów, a także w nadsyłanych do plebiscytu zgłoszeniach, pojawiały się formy relować (w znaczeniu utożsamiać się z kimś), relówa (silny rel) czy megarel (bardzo mocne utożsamienie). Tego typu przekształcenia pokazują, że zwrot ten wtopił się w polszczyznę na tyle, iż można go swobodnie odmieniać, nie tracąc przy tym podstawowego sensu związanego z przeżywaniem tych samych emocji.

To nie pierwszy raz, gdy duża część słów zgłoszonych do plebiscytu na Młodzieżowe Słowo Roku odnosi się do kultury cyfrowej i gier. Te od dawna nie są już rozrywką samodzielną – coraz więcej czasu wypełniają graczom interakcje z innymi – zauważa Bartek Chaciński.

Wszystkie te zjawiska dowodzą, że rel stało się czymś więcej niż tymczasową modą. Krótki skrót zdołał już wygenerować całą rodzinę wyrazów, a jego obecność zarówno w statystykach, jak i w codziennych rozmowach sugeruje, że zostanie z nami na dłużej – podobnie jak wcześniej „dzban”, „sztos”, „alternatywka” czy „nara”.